- Soğutucu gaz dedektörünün okuması zamanla ve ortam koşullarıyla kayar; kalibrasyon bu kaymayı düzeltir.
- Sabit tespit sisteminde yılda en az bir tam kalibrasyon ve işlevsellik testi yapılır ve belgelenir.
- Kalibrasyon iki ölçümden oluşur: temiz havada sıfır noktası ve bilinen konsantrasyondaki kalibre gazla span noktası.
- Modbus çıkışlı dedektörlerde sensör direnci uzaktan okunabildiği için bakım ihtiyacı sahaya çıkmadan değerlendirilebilir.
Sabit kaçak tespit sistemi kurulduğu gün doğru ölçer. Bir yıl sonra aynı doğrulukta ölçüp ölçmediğini ise ancak kalibrasyon gösterir. Kalibre edilmeyen bir dedektör ya kaçağı geç fark eder ya da ortada kaçak yokken alarm verir; ikisi de makine dairesinde güveni zayıflatır.
Bu yazıda kalibrasyonun neden gerektiğini, hangi sıklıkla ve hangi adımlarla yapıldığını, denetimde hangi kaydın istendiğini ve sensör ömrünü kısaltan etkenleri anlatıyoruz. Örnekler, Erdinç Klima'nın APEX-EK-RV-00 soğutucu gaz dedektörü üzerinden verilmiştir.
Gaz dedektörü neden kalibre edilir?
Çünkü sensörün ölçüm sinyali zamanla ve ortam koşullarıyla kayar. Yarı iletken bir sensörde gazı algılayan katmanın direnci nem, toz ve yağ buharından etkilenir. Kalibrasyon, okunan değeri bilinen bir gaz konsantrasyonuna göre yeniden doğrular.
APEX-EK-RV-00 gibi kalay-dioksit (SnO₂) yarı iletken sensörler, ortamdaki soğutucu gaz arttıkça değişen bir direnç üzerinden ölçüm yapar. Bu direncin temiz havadaki başlangıç değeri sabit kalmaz; sensör yaşlandıkça ve kirlendikçe yavaşça kayar.
Kayma iki yönde sorun çıkarır. Sensör olduğundan düşük okursa gerçek bir kaçak alarm eşiğine geç ulaşır. Olduğundan yüksek okursa yalancı alarmlar başlar ve bir süre sonra alarmlar ciddiye alınmaz hâle gelir. Kalibrasyonun amacı bu iki riski de belgelenmiş bir ölçümle ortadan kaldırmaktır.
Kalibrasyon ve testler hangi sıklıkla yapılır?
Sabit tespit sisteminde yılda en az bir tam kalibrasyon ve işlevsellik testi yapılır. Nemli, tozlu ya da yağ buharlı ortamlarda altı ayda bir ara kontrol önerilir. Alarm çıkışları ise daha sık, üç ayda bir test edilebilir.
| Sıklık | İş | Kim yapar | Kayıt |
|---|---|---|---|
| Yılda en az 1 | Sertifikalı kalibre gazla tam kalibrasyon ve işlevsellik testi | Yetkili servis | Kalibrasyon sertifikası, test kaydı |
| 6 ayda 1 (öneri) | Zor ortamlarda (yüksek nem, toz, yağ buharı) sıfır ve okuma kontrolü | Yetkili servis | Kontrol kaydı |
| 3 ayda 1 (öneri) | Siren, flaşör ve röle çıkışlarının fonksiyon testi | Bakım ekibi | Test kaydı |
| Sürekli | Sensör direnci ve hat sağlığının uzaktan izlenmesi (Modbus) | Bakım / BMS | Alarm ve olay geçmişi |
"Öneri" satırları yasal yükümlülük değil, işletme pratiğidir. Yıllık test kaydı denetimde sabit sistem belgeleri arasında istenir.
Bu işlerin yıl içindeki yerini, envanter ve sızıntı kontrolü gibi diğer F-Gaz rutinleriyle birlikte uyum takvimimizde gösterdik.
Kalibrasyon günü, periyodik sızıntı kontrolüyle aynı randevuya alınırsa makine dairesine bir kez girilir ve iki kayıt birlikte güncellenir.
Kalibrasyon sahada hangi adımlarla yapılır?
Altı adımda: işletmeye haber verip otomasyon çıkışlarını kontrollü duruma almak, temiz havada sıfır noktasını doğrulamak, kalibre gazla span noktasını ayarlamak, alarm eşiklerini ve röleleri sınamak, haberleşme hattını kontrol etmek ve sonuçları belgelemek.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1Hazırlık — işletmeye haber verilir, fan ve kesme vanası gibi otomasyon çıkışları kontrollü duruma alınır
- 2Sıfır — temiz havada sıfır noktası doğrulanır
- 3Span — sertifikalı kalibre gazla ölçek noktası ayarlanır
- 4Alarm ve röle — eşikler, siren, flaşör ve röle çıkışları test edilir
- 5Hat — Modbus hattı ve kablo sağlığı kontrol edilir
- 6Belgeleme — kalibrasyon sertifikası, test kaydı ve cihaz etiketi güncellenir
- Hazırlık. İşletme ve BMS operatörü bilgilendirilir. Test sırasında egzoz fanı, siren ya da kesme vanası tetiklenecekse bu durum önceden kayda alınır.
- Sıfır (zero) kontrolü. Sensör temiz havada okunur. Okunan değer sıfıra yakın değilse sıfır noktası ayarlanır.
- Span ayarı. Hedef gaz için bilinen konsantrasyondaki sertifikalı kalibre gaz sensöre verilir; okunan değer bu konsantrasyona göre düzeltilir.
- Alarm ve röle testi. Düşük ve yüksek alarm eşikleri sınanır; fan, flaşör, siren ve BMS bildiriminin sırasıyla devreye girdiği doğrulanır.
- Hat kontrolü. Modbus RS-485 hattında hata sayacı, sinyal kaybı ve adres çakışması kontrol edilir; klemens sıkılığına bakılır.
- Belgeleme. Sıfır ve span değerleri, kullanılan kalibre gazın sertifikası, alarm testi sonuçları ve tarih kayda geçirilir.
Kalibrasyon sırasında otomasyon çıkışlarının kontrollü biçimde devreye alınması önemlidir. Habersiz bir test, egzoz fanlarını acil moda alır ya da gereksiz bir tahliyeye yol açabilir.
Modbus çıkışı bakımı nasıl kolaylaştırır?
Kuru kontak çıkışı yalnızca alarm var ya da yok bilgisini verir. Modbus RTU çıkışında ise ppm değeri, sensör direnci ve hat sağlığı birlikte okunur. Böylece sensörün kaymaya başladığı alarm eşiğine varmadan görülür ve bakım planlanır.
APEX-EK-RV-00, ölçümü sensörün içinde sayısallaştırıp Modbus RTU üzerinden panele ve BMS'e iletir. Sensör direncinin temiz havadaki değeri zamanla izlendiğinde, belirgin bir sapma bakım ihtiyacının erken işareti olur.
Bu sayede yenileme ya da ara kalibrasyon kararı sahaya çıkmadan verilebilir ve servis ziyareti gerçek ihtiyaca göre planlanır. Dedektörün haberleşme ve hat tasarımını ürün yazımızda ayrıntılı anlattık.
Dedektörün ölçüm zinciri, register yapısı ve RS-485 hat kuralları ayrı yazıda.
Sensör ömrünü kısaltan etkenler nelerdir?
Yağ buharı, silikon içeren temizlik ürünleri, sürekli yüksek nem ve yoğuşma, toz birikimi ile yanlış montaj yeri. Bu etkenler sensörün okumasını kaydırır ve yenileme süresini öne çeker.
- Yağ buharı: kompresör çevresindeki yağ buharı sensör yüzeyini kaplar ve tepkisini yavaşlatır.
- Silikonlu ürünler: silikon içeren sprey ve temizlik ürünleri yarı iletken sensörlerde kalıcı hasara yol açabilir; makine dairesinde kullanımı sınırlanmalıdır.
- Nem ve yoğuşma: sensör yoğuşmasız ortam için tasarlanır; doğrudan su ya da kondens damlaması okumayı bozar.
- Toz: sensör başlığında biriken toz gazın sensöre ulaşmasını yavaşlatır; periyodik temizlik gerekir.
- Erişim: yıllık kalibrasyon için sensöre platform kurmadan ulaşılabilmelidir; ulaşılması zor sensörün bakımı ertelenir.
Sensörün yenileme süresi üretici veri sayfasında verilir ve ortam koşullarına göre kısalabilir. En sağlıklı karar, kalibrasyon kayıtlarındaki sapma eğilimine bakılarak verilir.
Denetimde hangi kalibrasyon kayıtları istenir?
Güncel kalibrasyon sertifikası, yıllık işlevsellik testi kaydı, alarm geçmişi ve müdahale notları ile F-Gaz kayıt defterinin güncel hâli. 500 ton CO₂ eşdeğeri ve üzerindeki ekipmanda bu kayıtlar sabit sistem belgeleri olarak istenir.
- Kalibrasyon sertifikası: kullanılan kalibre gazın sertifikası ve sıfır/span değerleriyle birlikte, her yıl yenilenir.
- İşlevsellik testi kaydı: alarm eşiklerinin ve otomasyon çıkışlarının çalıştığını gösteren test tutanağı.
- Alarm geçmişi: hangi tarihte hangi sensörün alarm verdiği ve yapılan müdahale.
- Kayıt defteri: sabit sistem bilgisinin ve kontrol tarihlerinin ekipman kayıt defterinde güncel tutulması.
Dedektörlerinizin kalibrasyonunu planlayalım
Mevcut sabit tespit sisteminizin kalibrasyonunu, alarm testini ve kayıtlarını tek randevuda yapıyoruz. Yeni kurulum için makine dairesi yerleşim planı da hazırlıyoruz.
Telefon ve WhatsApp üzerinden ön danışmanlık ücretsizdir; saha ziyareti ücretlidir.
2004'ten beri · 30+ tesiste F-Gaz kontrolü · F-Gaz belgeli teknik ekip · Rittal Servis Partneri
Gaz dedektörü kalibrasyonu hakkında sık sorulanlar
Kalibrasyonla ilgili en çok sorulan beş soru ve kısa cevapları.
