- Yüksek GWP'li HFC'lerden R-32, HFO, CO₂, propan ve amonyak gibi düşük GWP'li gazlara geçiş, kaçak tespitinin nasıl kurulacağını değiştirir.
- Her dedektör her gazı ölçmez: sensör teknolojisi ve hedef gaz, tesisteki soğutucu gaza göre seçilir.
- Gazın havadan ağır ya da hafif olması dedektörün yüksekliğini belirler: ağır gazlarda zemine yakın, amonyakta tavana yakın.
- Yanıcı (A2L, A3) gazlarda alarm kurgusu yanıcılık sınırına göre, zehirli gazlarda maruziyet sınırına göre yapılır.
Soğutma sektörü küresel ısınma potansiyeli (GWP) yüksek gazlardan uzaklaşıyor. R-404A ve R-410A'nın yerini R-32, HFO karışımları, CO₂ (R-744), propan (R-290) ve amonyak (R-717) alıyor. Bu gazların GWP'si düşük, ancak her birinin güvenlik sınıfı ve fiziksel davranışı farklı.
Bu yazıda düşük GWP'li gazlara geçen ya da geçmeyi planlayan tesislerde kaçak tespitinin nasıl kurulacağını anlatıyoruz: gaz sınıfları, hangi sensörün hangi gazı ölçtüğü, dedektörün nereye konacağı ve alarm kurgusundaki farklar.
Düşük GWP'li soğutucu gazlar hangileridir?
Başlıcaları R-32 (GWP 675), R-1234yf (GWP 4), R-744 yani CO₂ (GWP 1), R-290 yani propan (GWP 3) ve R-717 yani amonyaktır (GWP 0). Karşılaştırma için R-404A'nın GWP'si 3922, R-410A'nınki yaklaşık 2088'dir.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1Gazlar — R-32 (GWP 675, A2L), R-1234yf (4, A2L), CO₂ (1, A1), propan (3, A3), amonyak (0, B2L); düşük GWP yükümlülüğü her zaman kaldırmaz, yanıcılık güvenlik tarafını büyütür
- 2Yerleşim ve sensör — ağır gazlarda dedektör zemine yakın, amonyakta tavana yakın; kaynağa (kompresör, vana grubu) yakın ve egzoz emişiyle aynı seviyede. HFC yarı iletken, CO₂ NDIR, amonyak elektrokimyasal, propan yanıcı gaz dedektörü; A2L/A3'te eşik LFL yüzdesi
| Gaz | GWP | Güvenlik sınıfı (ISO 817 / ASHRAE 34) | Havaya göre |
|---|---|---|---|
| R-32 | 675 | A2L (düşük yanıcı) | Ağır |
| R-1234yf (HFO) | 4 | A2L (düşük yanıcı) | Ağır |
| R-744 (CO₂) | 1 | A1 (yanmaz) | Ağır |
| R-290 (propan) | 3 | A3 (yüksek yanıcı) | Ağır |
| R-717 (amonyak) | 0 | B2L (zehirli, düşük yanıcı) | Hafif |
GWP değerleri: data/facts.csv (GWP tablosu). Sınıflandırma ISO 817 ve ASHRAE 34 standartlarındaki harf-rakam sistemidir: A/B zehirlilik, 1/2L/2/3 yanıcılık.
GWP düştükçe F-Gaz yükümlülükleri de değişir: CO₂ eşdeğeri gaz miktarı ile GWP'nin çarpımı olduğu için, aynı şarj miktarında düşük GWP'li bir gazla eşiklerin altında kalmak mümkündür. Ancak bu, kaçak tespitinin güvenlik açısından gereksiz olduğu anlamına gelmez.
Hangi sensör hangi gazı ölçer?
Sensör teknolojisi gaza göre seçilir. HFC ve HCFC'lerde yarı iletken sensörler yaygındır; CO₂ için kızılötesi (NDIR), amonyak için elektrokimyasal sensörler kullanılır; propan gibi yanıcı gazlarda ölçüm alt yanıcılık sınırına (LEL) göre yapılır. A2L gazlarda hedef gaz uyumu ayrıca teyit edilir.
- HFC / HCFC (R-134a, R-404A, R-407C, R-410A, R-22): yarı iletken sensörler. APEX-EK-RV-00 bu gazlar için tasarlanmıştır.
- A2L (R-32, R-1234yf ve HFO karışımları): hedef gazın sensör üreticisinin listesinde olduğu teyit edilir; alarm kurgusu yanıcılık açısından da değerlendirilir.
- R-744 (CO₂): kızılötesi (NDIR) sensör. CO₂ havada doğal olarak bulunduğu için ölçüm aralığı ve eşikler buna göre seçilir.
- R-717 (amonyak): elektrokimyasal sensör; zehirli olduğu için eşikler maruziyet sınırlarına göre belirlenir.
- R-290 (propan) ve diğer A3 gazlar: yanıcı gaz dedektörü; ölçüm ve alarm alt yanıcılık sınırının yüzdesi olarak kurulur.
Mevcut bir sistemde gaz türü değiştiriliyorsa dedektörün hedef gazı da gözden geçirilmelidir; eski gaza göre kurulmuş sensör yeni gazı doğru ölçmeyebilir.
Dedektör hangi yüksekliğe konmalıdır?
Gazın yoğunluğuna göre. R-32, HFO'lar, CO₂ ve propan havadan ağırdır; kaçak zemine çöker ve dedektör zemine yakın konur. Amonyak havadan hafiftir; yükselir ve dedektör tavana yakın konur.
- Ağır gazlar (R-32, R-1234yf, CO₂, propan, HFC'ler): dedektör zemine yakın; pit, kanal ve merdiven boşluğu gibi alçak noktalar ayrıca izlenir.
- Hafif gaz (amonyak): dedektör tavana yakın ve havanın toplandığı noktalarda.
- Kaynağa yakınlık: dedektör kompresör, vana grupları ve bağlantı noktalarının yakınına konur.
- Hava akışı: egzoz emişi ve dedektör, gazın biriktiği seviyeyle aynı olmalıdır.
Yerleşim kurallarının ayrıntısını ve makine dairesi güvenlik düzenini ayrı yazılarımızda anlattık.
Yanıcı ve zehirli gazlarda alarm nasıl farklılaşır?
Yanıcı gazlarda (A2L, A3) eşikler alt yanıcılık sınırının yüzdesi olarak kurulur ve alarm, kıvılcım kaynağı olabilecek ekipmanın devreden çıkarılmasını da kapsayabilir. Zehirli gazlarda (amonyak) eşikler iş sağlığı maruziyet sınırlarına göre belirlenir.
Kademeli alarm mantığı her gazda benzerdir: önce havalandırma, sonra ışıklı ve sesli ikaz, en sonda kritik müdahale. Fark, eşiklerin neye göre seçildiği ve yüksek seviyede hangi ekipmanın durdurulacağıdır.
Yanıcı gazlarda acil havalandırma fanının ve yakındaki elektrikli ekipmanın uygun koruma sınıfında olması önemlidir. Bu konular proje aşamasında ilgili standartlara göre değerlendirilir.
Alarm kademeleri, giriş düzeni ve tahliye için makine dairesi güvenliği yazımıza bakın.
Gaz değişiminde kaçak tespiti nasıl planlanır?
Gaz değişimi kararıyla birlikte: yeni gazın sınıfı ve yoğunluğu belirlenir, mevcut dedektörlerin hedef gazı kontrol edilir, gerekirse sensörler değiştirilir ya da yeri değiştirilir, alarm eşikleri yeni gaza göre yeniden ayarlanır ve sistem kalibre gazla yeniden devreye alınır.
- Gazı tanımla. Yeni gazın güvenlik sınıfı, havaya göre yoğunluğu ve GWP'si belirlenir; ekipmanın CO₂ eşdeğeri yeniden hesaplanır.
- Dedektörleri kontrol et. Mevcut sensörlerin yeni gazı ölçüp ölçmediği üretici verisinden teyit edilir.
- Yerleşimi gözden geçir. Gaz amonyak gibi havadan hafifse dedektörler yükseğe taşınır.
- Eşikleri yeniden ayarla. Yanıcı gazda yanıcılık sınırına, zehirli gazda maruziyet sınırına göre.
- Yeniden devreye al. Yeni gaz için kalibre gazla kalibrasyon ve alarm testi yapılır, sonuç belgelenir.
Düşük GWP'li gaza geçmek F-Gaz yükümlülüğünü kaldırır mı?
Her zaman değil. Yükümlülük CO₂ eşdeğerine bağlıdır; düşük GWP'li gazla bir devre 5 ton eşiğinin altına inebilir ve periyodik kontrol yükümlülüğünden çıkabilir. Ancak florlu gazlarda (R-32, HFO) eşik hesabı yine yapılır; CO₂, propan ve amonyak ise florlu sera gazı değildir ve kendi güvenlik kurallarına tabidir.
Gaz değişiminden sonra envanterde ekipmanın gaz türü ve CO₂ eşdeğeri güncellenir; sınıfı değişen ekipmanın kontrol periyodu da buna göre yeniden belirlenir.
Eşik hesabını ve kontrol periyotlarını ayrı rehberlerimizde bulabilirsiniz.
Gaz değişiminde kaçak tespitini birlikte planlayalım
Yeni gazın sınıfına ve yoğunluğuna göre dedektör seçimini, yerleşimi ve alarm kurgusunu belirliyor; kurulum ve kalibrasyonu F-Gaz belgeli teknik ekibimizle yapıyoruz.
Telefon ve WhatsApp üzerinden ön danışmanlık ücretsizdir; saha ziyareti ücretlidir.
2004'ten beri · 30+ tesiste F-Gaz kontrolü · F-Gaz belgeli teknik ekip · Rittal Servis Partneri
A2L ve düşük GWP'li gazlarda kaçak tespiti hakkında sık sorulanlar
Düşük GWP'li gazlarla ilgili en çok sorulan beş soru ve kısa cevapları.
