Teknik Uygulama Rehberi

F-Gaz Yönetmeliği Sabit Gaz Kaçak Tespit Sistemleri

Mekanik ekipman odaları için yasal gereklilikler, standartlar ve en iyi uygulama çözümleri — ASHRAE 15 & CSA-B52 uyumlu kapsamlı rehber

AB 517/2014 TR F-Gaz Yönetmeliği 2022 · 2024 ASHRAE Standard 15 CSA B52 EN 378 / ISO 5149
Kısa Özet

F-Gaz Yönetmeliği kapsamında 500 ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) veya üzeri florlu sera gazı içeren soğutma sistemlerinde sabit sızıntı tespit sistemi (LDS — Leak Detection System) kurmak yasal zorunluluktur. ASHRAE Standard 15 ve CSA-B52'ye uygun IR sensör, iki kademeli alarm otomasyonu ve mekanik havalandırma entegrasyonu ile çalışanların güvenliği, soğutkan kaybının önlenmesi ve yasal uyum tek sistemde sağlanır.

Tanım ve Mevzuat

F-Gaz Yönetmeliği — Yasal Çerçeve

Florlu sera gazlarının emisyonlarını kontrol eden yasal düzenlemeler ve kapsamı.

Temel Mevzuat
  • AB Mevzuatı: Avrupa Birliği'nin 517/2014 sayılı Florlu Sera Gazları Tüzüğü ve 2024/573 sayılı güncel Tüzük.
  • Türkiye: "Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik" ilk olarak 29 Haziran 2022'de (RG 31881) yürürlüğe girdi, 15 Ekim 2024'te (RG 32693) güncellendi.
  • Amaç: İklim değişikliği ile mücadele kapsamında florlu sera gazlarının emisyonlarını kontrol altına almak.
Kapsam ve Yükümlülükler

Kapsamdaki Ekipmanlar

  • Soğutma Sistemleri
  • İklimlendirme & Isı Pompası
  • Yangın Söndürme
  • Elektrik Şalt Cihazları

İşletmeci Yükümlülükleri

  • Düzenli sızıntı kontrolleri
  • Kayıt tutma ve raporlama
  • Etiketleme zorunluluğu
  • Sertifikalı personel
İlgili Standartlar

Mekanik odalar ve gaz algılama için referans standartlar:

ASHRAE 15 CSA-B52 EN 378 ISO 5149

Önemli Not

500 ton CO₂ eşdeğeri veya üzeri florlu sera gazı içeren ekipmanlarda, sızıntı tespit sistemi (LDS) kurulması yasal zorunluluktur.

Sıkı Denetim Kapsamında

Yürürlük Takvimi

2014
AB Tüzüğü
2022
TR Yönetmelik
(31881)
2024
TR Güncelleme
(32693)
Gerekçeler

Neden Sabit Gaz Tespit Sistemi?

Güvenlik, çevre, ekonomi ve yasal uyum — dört temel gerekçe.

Güvenlik (İSG)

  • Oksijen Yetersizliği: Havadan ağır soğutkanların O₂ yer değiştirmesi ve boğulma riski.
  • Toksisite: R-123 gibi soğutkanların düşük konsantrasyonda zehirli etkisi.
  • Yanma Riski: A2L sınıfı (hafif yanıcı) gazların açık alev ile teması.

Çevresel Etki

  • Sera Gazı Azaltımı: Yüksek GWP değerli HFC gazlarının atmosfere salınımının engellenmesi.
  • Sürdürülebilirlik: Kurumsal karbon ayak izi hedeflerine uyum ve çevre imajı.
  • Erken Tespit: Küçük sızıntıların büyümeden yakalanması.

Ekonomik Verimlilik

  • Soğutkan Maliyeti: F-Gaz kotaları nedeniyle artan soğutkan gazı kaybının önlenmesi.
  • Enerji Verimliliği: %10 gaz eksilmesi, enerji tüketimini %20'ye kadar artırabilir.
  • İşletme Sürekliliği: Ani duruş ve acil servis maliyetlerinin azaltılması.

Yasal Uyum

  • Denetim Hazırlığı: Bakanlık denetimlerinde sızıntı kontrol kayıtlarının hazır bulundurulması.
  • Ceza Riski: 500 tCO₂e üzeri sistemlerde zorunlu izleme yapılmamasının yaptırımları.
  • Otomatik Raporlama: BMS/SCADA entegrasyonu ile dijital kayıt.
Yasal Sınırlar

Yasal Gereksinimler ve Eşik Değerler

Sızıntı kontrol periyotları ve zorunluluklar — TR F-Gaz Yönetmeliği (2024, RG 32693) Madde 12

≥ 500 tCO₂e
Sabit Sızıntı Tespit Sistemi (LDS) ZORUNLU
x 2 Süre
Sabit sistem varsa kontrol periyotları iki katına çıkar
tCO₂e
Miktar (kg) × GWP ÷ 1000

Mobilde tabloyu yatay kaydırabilirsiniz

Sızıntı Kontrol Sıklıkları TR F-Gaz Yönetmeliği (RG 32693) · Madde 12
CO₂ Eşdeğeri EşiğiSabit Sistem YOKSabit Sistem VARAçıklamaYasal Dayanak
5 – 50 ton
Örn: ~3,5 kg R410A		12 Ayda Bir 24 Ayda Bir
✓ Avantaj
Sabit sistem varsa kontrol sıklığı yarıya iner.Madde 12
50 – 500 ton
Örn: ~35 kg R410A		6 Ayda Bir 12 Ayda Bir
✓ Avantaj
Sıkı kontrol aralığı; sabit sistem ile yılda 1 kez yeterli.Madde 12
≥ 500 ton CO₂e
Büyük sistemler
⚠ LDS ZORUNLU		 Sistem ZORUNLU
Bu sınıfta sabit sistem olmadan işletilemez
 Her 6 Ayda Bir
Yılda 2 kez
500 ton ve üzeri ekipmanda sabit sızıntı tespit sistemi kurulması zorunludur. Kontrol, sistem ile 6 ayda bir yapılır.Madde 12/4

Kayıt Tutma

Her ekipman için gaz şarj miktarı, eklenen/geri kazanılan gaz, kaçak kontrol tarihleri ve onarım detayları kayıt altına alınmalıdır.

Eğitim & Sertifika

Sızıntı kontrolleri, gaz geri kazanımı ve sistem kurulumu sadece sertifikalı personel tarafından yapılmalıdır.

İşaretleme

Mekanik odalarda ve cihaz üzerinde açık uyarı levhaları bulunmalı; gaz türü ve şarj miktarı belirtilmelidir.

Standartlar

ASHRAE 15 ve CSA-B52 Gereksinimleri

Standart gereklilikleri ve güvenlik protokolleri — mekanik daire tasarım rehberi

ANSI/ASHRAE Standard 15 CSA B52 Mechanical Refrigeration Code

Dedektör Yerleşimi

Her makine dairesinde, soğutucu akışkan sızıntısının yoğunlaşacağı noktalarda dedektör bulunmalıdır.

Görsel ve İşitsel Alarm

Dedektör tetiklendiğinde makine dairesinin içinde ve dışında sesli ve ışıklı alarm cihazları aktif hale gelmelidir.

İkaz ve İşaretleme

Giriş kapılarında uyarı levhaları bulunmalıdır. Uzaktan gösterge panelleri odaya girmeden önce gaz seviyesinin görülmesini sağlamalıdır.

Mekanik Havalandırma Kontrolü

Gaz algılandığında mekanik havalandırma otomatik çalıştırılmalıdır. Sistem genellikle iki kademeli tasarlanır:

Normal Mod: 0,5 cfm/ft² Acil (Purge) Mod: Soğutkan kütlesine bağlı yüksek debi

Yanma Prosesi Kilidi

Kazan ve soğutma grubu aynı odada ise; sızıntı durumunda yanma prosesi (brülörler) otomatik olarak durdurulmalıdır.

Donanım

Sistem Bileşenleri ve Mimari

Entegre gaz algılama ve güvenlik yönetimi bileşenleri

Gaz Sensörleri (Dedektörler)
Ortamdaki gaz konsantrasyonunu sürekli izleyen hassas uç birimler.
IR (Infrared) — HFC/HFO Elektrokimyasal — O₂/CO Katalitik — LEL (Yanıcı)
Merkezi Kontrol Ünitesi
Sensörlerden gelen veriyi işleyen, alarm mantığını yöneten beyin.
Çok Kanallı Giriş Röle Çıkışları Modbus / BACnet
Alarm ve İkaz Sistemleri
Tehlike anında personeli görsel ve işitsel olarak uyaran cihazlar.
Sirenler (Horns) Flaşörler (Strobes) Uzaktan Gösterge
Yardımcı Ekipmanlar
Güvenliği sağlamak için tetiklenen mekanik sistemler.
Acil Havalandırma Fanları Solenoid Kesme Vanaları SCBA Dolabı
Merkezi İzleme ve Kayıt
Bina otomasyon sistemi ile entegrasyon ve veri analizi.
BMS / SCADA Olay Kayıtları (Logging) Trend Analizi

Sensör Yerleşim Stratejileri

Stratejik Konumlandırma
Sızıntı kaynağına yakın, maks. 6 m yarıçap — Chiller gövdesi, kompresör.
Montaj Yüksekliği
HFC/HCFC: zeminden 45 cm (ağır gaz) — Metan: tavana yakın (hafif gaz).
Ölü Bölgeler ve Çukurlar
Ağır gazların birikebileceği pit alanları, kanallar ve merdiven boşlukları mutlaka izlenmeli.
Teknoloji Seçimi
Alan büyüklüğüne göre: Difüzyon (noktasal) veya Örneklemeli (Sample-Draw).
Otomasyon

Alarm Düzeyleri ve Otomasyon

Sıralı kontrol ve güvenlik protokolleri

Mobilde tabloyu yatay kaydırabilirsiniz

Gaz TipiDüşük Seviye (Low Alarm)Yüksek Seviye (High Alarm)
R134a / R22 / R12250 ppm500 ppm
R123 (Toksik)50 ppm150 ppm
Yanıcı Gazlar (LPG/NG)10% LEL20% LEL

Değerler ACGIH (TLV), OSHA (PEL) veya yerel düzenlemelere göre ayarlanmalıdır. Kaynak: ASHRAE Standard 15-2022, Tablo 1 & ACGIH TLV-TWA değerleri

Otomasyon Röle Sıralaması

1. Kademe: Havalandırma
Düşük alarmda fanlar "Acil Durum" (High Speed) moduna geçer.
2. Kademe: Görsel İkaz
Oda içi ve giriş kapısı üzerindeki flaşörler (strobe) aktif olur.
3. Kademe: İşitsel İkaz
Sirenler (Horn) çalar, personeli tahliye için uyarır.
Kritik Müdahale (High Alarm)
Kazan ve soğutma aynı odada ise yanma prosesini (burner) otomatik DURDUR.
Güvenlik Kilidi: Alarmlar manuel reset gerektirmelidir (Latching).
Fiziksel Güvenlik
  • Giriş Uyarı Levhaları: Her giriş kapısında ışıklı/sesli uyarı paneli.
  • Kapı Kilitleri: Yüksek alarmda girişlerin kilitlenmesi (opsiyonel).
  • SCBA Dolabı: Acil müdahale için oda girişinde solunum seti.

BMS Entegrasyonu

Gaz algılama sistemi, Bina Yönetim Sistemine (BMS/BAS) entegre edilmelidir.

Protokol: BACnet / Modbus
Veri: Trend Analizi & Log
Uzaktan Alarm Bildirimi
Önerilen Çözüm

Sistem Seçimi: APEX EK-26 v1

Makine dairelerine özel geliştirilmiş, F-Gaz uyumlu difüzyon tabanlı sabit gaz kaçak tespit sistemi

Makine Dairesi Uygulama Örneği APEX EK-26 v1
APEX EK-26 v1 — F-Gaz Sabit Kaçak Tespit Sistemi Makine Dairesi Uygulama Diyagramı
Sensör konumlandırma, kontrol ünitesi ve alarm cihazlarının tipik yerleşimi
APEX EK-26 v1
Difüzyon Tabanlı Sabit Gaz Kaçak Tespit Sistemi
F-Gaz Uyumlu ASHRAE 15 IR Sensör Modüler Mimari
Yüksek Hassasiyetli Algılama
IR (kızılötesi) teknolojisi ile HFC, HFO ve HCFC soğutkan gazlarını ppm düzeyinde gerçek zamanlı olarak tespit eder; yanlış alarm oranı minimumdur.
Modüler ve Ölçeklenebilir Yapı
Tek kontrol ünitesine birden fazla EK-26 sensör bağlanabilir. Yeni algılama noktaları mevcut sisteme entegre edilerek genişletilir.
Kolay Kurulum ve BMS Entegrasyonu
Örnekleme borusu veya pompa gerektirmez. Modbus / BACnet çıkışı ile mevcut Bina Yönetim Sistemine sorunsuz bağlanır.

Teknik Özellikler

Algılama TeknolojisiDifüzyon (IR — Kızılötesi)
Hedef GazlarHFC / HFO / HCFC soğutkanlar
Alarm ÇıkışlarıRöle (Low / High), FAULT çıkışı
İletişimModbus RTU / BACnet (opsiyonel)
Güç Beslemesi24 V DC / 220 V AC
Çalışma Ortamı–10°C … +50°C / IP54

Neden Difüzyon Tabanlı Sistem?

Anlık Tepki: Pompa veya örnekleme döngüsü olmadığından sızıntı anında algılanır, bekleme süresi yoktur.
Düşük Bakım Maliyeti: Hareketli parça içermez; filtre veya pompa değişimi gerekmez.
Esnek Yerleşim: Her sensör bağımsız çalışır; ölü bölge ve çukurlara noktasal olarak yerleştirilebilir.
F-Gaz Uyum Belgesi: Sistem, sızıntı kontrol kayıt zorunluluğunu otomatik log ile destekler.
Proje Planı

Kurulum Süreci — 8 Adım

Uçtan uca proje uygulama planı

Keşif ve Risk Analizi
Saha ziyareti ile potansiyel sızıntı noktalarının ve hava akış yönlerinin tespiti.
Gaz Envanteri & tCO₂e
Soğutucu akışkan tiplerinin belirlenerek 500 tCO₂e eşiğinin kontrolü.
Nokta Seçimi ve Planlama
ASHRAE 15'e uygun sensör yerleşimi ve kablo güzergahlarının projelendirilmesi.
Ekipman Montajı
Sensörler, kontrol panosu ve alarm cihazlarının (siren/flaşör) fiziksel kurulumu.
Mekanik Entegrasyon
Havalandırma fanları ve gaz kesme vanaları ile röle otomasyon (interlock) bağlantısı.
Güvenlik İşaretleri
Giriş/çıkış noktalarına uyarı levhalarının asılması ve SCBA dolaplarının montajı.
Devreye Alma (Test)
Kalibre gaz ile fonksiyon testleri, alarm simülasyonu ve röle çıkışlarının doğrulanması.
Eğitim ve Teslim
BMS entegrasyonunun tamamlanması ve kullanıcı personel için sistem eğitimi.
TESLİMAT DOKÜMANTASYONU
As-Built Çizimler
Test & Devreye Alma Protokolleri
Periyodik Bakım Planı
Sürdürülebilirlik

Periyodik Bakım ve Sürekli İzleme

Sistemin uzun ömürlü, doğru ve yasal olarak uyumlu kalması için planlı bakım gereklidir.

Kalibrasyon & Doğrulama

  • Yıllık kalibrasyon: Yetkili sertifikalı kalibre gaz ile sensör doğruluğunun teyidi.
  • Sensör ömrü: Tipik IR sensörler 5–7 yıl, elektrokimyasal sensörler 2–3 yılda yenilenir.
  • Sıfır noktası ayarı: Sensör kayma (drift) değerlerinin düzeltilmesi.

Donanım Sağlığı

  • Görsel inceleme: Sensör başlıklarının kir, toz ve kondensata karşı kontrolü.
  • Kablajın kontrolü: Bağlantı klemenslerinin sıkılığı ve sinyal kayıplarının ölçümü.
  • UPS / Yedek besleme: Acil durum güç kaynağının yıllık testi.

Yasal Uyum & Kayıt

  • Kalibrasyon sertifikası: Her yıl güncellenen, denetimde sunulan resmi belge.
  • Olay log kayıtları: Alarm geçmişi ve müdahale notlarının arşivlenmesi.
  • F-Gaz log defteri: Gaz şarj ve geri kazanım kayıtlarının düzenli güncellemesi.

Güvenlik & Tatbikat

  • Alarm fonksiyon testi: Sirenlerin, flaşörlerin ve röle çıkışlarının çeyrek yılda bir testi.
  • Acil tahliye tatbikatı: Yılda en az bir kez personel ile tahliye senaryosu uygulaması.
  • SCBA kontrolü: Solunum cihazlarının basınç ve maske bütünlük kontrolü.
Sıkça Sorulan Sorular

SSS — F-Gaz Sabit Sızıntı Tespit Sistemleri

İşletmecilerin ve teknik ekiplerin en çok merak ettiği sorular

?Sabit gaz tespit sistemi her soğutma tesisinde zorunlu mu?
Hayır. F-Gaz Yönetmeliği kapsamında 500 ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) ve üzeri florlu sera gazı içeren ekipmanlarda sabit sızıntı tespit sistemi (LDS) yasal zorunluluktur. Daha küçük sistemlerde zorunlu olmamakla birlikte, ASHRAE 15 / EN 378 makine dairesi güvenlik gereksinimleri ayrı bir kriterdir; mekanik odanın havalandırma ve oksijen yer değiştirme riski açısından yine sensör kurulması önerilebilir.
?500 tCO₂e eşiği nasıl hesaplanır?
Formül: tCO₂e = (gaz miktarı kg) × (gazın GWP değeri) ÷ 1000. Örnek: R410A için GWP ≈ 2088. 240 kg R410A şarjı olan bir sistem için 240 × 2088 ÷ 1000 = ~501 tCO₂e; bu değer 500 eşiğini aştığından LDS zorunlu hale gelir. R32 (GWP ≈ 675) gibi düşük GWP gazlarda aynı kütle için CO₂e değeri çok daha düşük olur.
?Difüzyon ve örneklemeli (sample-draw) sistem arasındaki fark nedir?
Difüzyon tabanlı sensörler ortam havasıyla doğrudan temas eder, gazın kendiliğinden sensöre ulaşmasını bekler ve anlık tepki verir; pompa içermez, bakım maliyeti düşüktür. Örneklemeli (sample-draw) sistemler hava numunesini boru ağı üzerinden bir pompa ile merkezi sensöre çekerek analiz eder; yüksek tavanlı, kesintisiz erişimin zor olduğu büyük makine dairelerinde ve birden fazla noktanın tek sensörle izlenmesinde tercih edilir, ancak boru çekme süresinden ötürü tepki gecikir.
?Sensörler ne sıklıkla kalibre edilmelidir?
Üretici teknik dokümanı bağlayıcı olmakla birlikte, endüstri standardı yılda en az bir kez tam kalibrasyondur. Yüksek nem, toz veya yağ buharı bulunan ortamlarda 6 ayda bir kontrol önerilir. Kalibrasyon sertifikalı bir teknisyen tarafından, ilgili gaz türü için hazırlanmış kalibre referans gazı ile yapılmalı; sıfır noktası (zero) ve span ayarları belgelendirilmelidir.
?Sensör montaj yüksekliği neden önemlidir?
Gazın özgül ağırlığı algılama başarısını doğrudan etkiler. HFC/HCFC soğutkanlar havadan ağırdır, sızıntıda zemine yakın bölgeye yığılır — bu nedenle dedektörler genellikle zeminden 30–45 cm yukarıya konumlandırılır. Metan veya hidrojen gibi havadan hafif gazlar ise tavana yakın birikir, sensör tavandan 30 cm aşağıya yerleştirilir. Yanlış yükseklik, kayda değer bir sızıntının dahi alarm vermemesine yol açabilir.
?LDS kurulduğunda manuel kaçak kontrolü hâlâ gerekli mi?
Evet, ancak periyot iki katına çıkar. Örneğin 50–500 tCO₂e aralığında sistem yokken her 6 ayda bir manuel kaçak kontrolü gerekirken, sertifikalı LDS kurulduğunda bu sıklık 12 aya iner. ≥ 500 tCO₂e sınıfında ise sistem zorunlu olduğundan; 3 aylık manuel kontrol periyodu sistem ile birlikte 6 aya çıkar. Sistem manuel kontrolü tamamen ortadan kaldırmaz, denetim sıklığını azaltır.
?BMS / SCADA entegrasyonu zorunlu mu?
Yasal olarak zorunlu değildir; ancak kayıt tutma yükümlülüğü açısından kritik avantaj sağlar. Modbus RTU veya BACnet üzerinden BMS'ye bağlanan bir sistem, sızıntı olaylarını otomatik olarak loglar, alarm geçmişini denetim için hazır tutar ve uzaktan bildirim (e-posta, SMS) imkânı sunar. Manuel kayıt tutmaya kıyasla hata payını azaltır ve denetimde ciddi zaman tasarrufu sağlar.
Özet ve Eylem Planı

Sonuç

F-Gaz uyumu: yasal zorunluluk + kurumsal güvenlik + sürdürülebilirlik

≥ 500 tCO₂e Eşiği — Yasal Zorunluluk
Bu eşiği aşan tüm F-Gaz içeren soğutma sistemlerinde sabit sızıntı tespit sistemi olmaksızın işletme yapılamaz.
Standart Tabanlı Tasarım
ASHRAE 15, CSA-B52, EN 378 ve ISO 5149 referansıyla hem güvenlik hem yasal uyum tek seferde sağlanır.
Sensör + Kalibrasyon İkilisi
Doğru tipte sensör seçimi kadar yıllık kalibrasyon da kritiktir; aksi halde sistem var olsa bile yasal koruma sağlamaz.
İki Kademeli Alarm Mantığı
Düşük seviye = havalandırma ve uyarı; Yüksek seviye = yanma kilidi ve tahliye. İki adımlı tasarım hem güvenlik hem işletme sürekliliği sağlar.

Aksiyon Planı

1
tCO₂e Değerlendirmesi
Mevcut soğutkan envanterinizi GWP değerleri ile çarpıp 500 eşiğini kontrol edin.
2
Saha Etüdü & Yerleşim Planı
Sızıntı risk noktalarının haritalanması ve sensör konumlarının ASHRAE 15'e göre projelendirilmesi.
3
Teklif & Sözleşme
Sistem konfigürasyonu (APEX EK-26 v1 vb.), BMS entegrasyonu ve devreye alma kapsamı için detaylı teklif.
4
Kurulum + Kalibrasyon + Bakım
Anahtar teslim kurulum, devreye alma testleri ve yıllık kalibrasyon sözleşmesi ile sürdürülebilir uyum.
Endüstriyel HVAC Çözümleri — Erdinç Klima

Tesisinizin F-Gaz Uyum Durumunu Birlikte Değerlendirelim

Saha etüdü, tCO₂e hesabı ve APEX EK-26 v1 sistem teklifi için bize ulaşın. Yanıt süresi: 1 iş günü.

Ücretsiz Saha Etüdü Talep Et Teklif İste

Dökümanı İndir

Yükleniyor...