F-Gaz · Uygulama rehberi · Makine dairesi · APEX EK-26
Makine Dairesinde Sabit Soğutucu Gaz Kaçak Tespit Sistemi — Uygulama Rehberi
500 ton CO₂ eşdeğeri ve üzeri soğutucu gaz içeren sistemlerde sabit sızıntı tespit sistemi yasal zorunluluktur. Bu rehber makine dairesi için neyin, nereye, nasıl kurulacağını anlatır: yerleşim ilkeleri, sensör konumları, iki kademeli alarm ve havalandırma bağlantısı, devreye alma ve yıllık test. Sistemin algılama noktası APEX-EK RV-00 sensörüdür; kurulum ve kalibrasyonu F-Gaz belgeli teknik ekibimiz yapar.
15 Ekim 2024 tarihli, 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik'e göre 500 ton CO₂ eşdeğeri ve üzeri florlu sera gazı içeren soğutma sistemlerinde sabit sızıntı tespit sistemi zorunludur; sabit sistem kurulu devrelerde periyodik kontrol aralığı iki katına çıkar. Makine dairesinde uygulama dört adımdan oluşur: soğutkan envanterinden t CO₂e hesabı, kaçak kaynağına en fazla 6 m mesafede ve zeminden 30–45 cm yükseklikte sensör yerleşimi, düşük alarmda havalandırma ve yüksek alarmda tahliye ile yanma kilidini tetikleyen iki kademeli otomasyon, kalibre gazla devreye alma ve yıllık kalibrasyon. ASHRAE 15, EN 378 ve ISO 5149 makine dairesi güvenlik gereksinimlerini tanımlar. Erdinç Klima'nın APEX EK-26 sistemi difüzyon tipi APEX-EK RV-00 sensörü, APEX-EK-PNL kontrol paneli ve Modbus RTU hattıyla bu gereksinimleri tek sistemde karşılar; 30'dan fazla tesiste 800'den fazla ekipmanda F-Gaz kontrolü yapan MYK belgeli teknik ekip kurulumu ve yıllık testi üstlenir.
Neden sabit kaçak tespit sistemi gerekli?
Dört gerekçe vardır: çalışan güvenliği, soğutucu gaz kaybının erken yakalanması, çevresel emisyonun önlenmesi ve 500 t CO₂e üzeri sistemlerde yasal zorunluluk.
HFC ve HCFC soğutucu gazlar havadan ağırdır; kapalı makine dairesinde kaçak zemine çöker, oksijeni yerinden eder ve fark edilmeden boğulma riski yaratır. R-123 gibi bazı soğutkanlar düşük derişimde toksiktir; A2L sınıfı gazlar hafif yanıcıdır. Sabit sistem, insan girmeden önce kapı üstü göstergeyle ortamı bildirir ve havalandırmayı otomatik çalıştırır.
Türkiye'de Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik ilk olarak 29 Haziran 2022'de (RG 31881) yayımlandı ve 15 Ekim 2024'te (RG 32693) güncellendi; AB 517/2014 ve AB 2024/573 sayılı Tüzükler dikkate alınarak hazırlanmıştır. Kapsam kilogramla değil CO₂ eşdeğeriyle belirlenir: t CO₂e = şarj miktarı (kg) × GWP ÷ 1000. Soğutma, iklimlendirme, ısı pompası, yangın söndürme ve elektrik şalt ekipmanları kapsamdadır.
İşletmecinin yükümlülükleri düzenli sızıntı kontrolü, kayıt tutma ve raporlama, etiketleme ve işlemlerin MYK belgeli personel tarafından yapılmasıdır. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında idari yaptırıma tabidir; tutar yeniden değerleme oranıyla her yıl güncellenir.
| CO₂ eşdeğeri sınıfı | R-410A karşılığı (GWP 2088) | Sabit sistem yok | Sabit sistem var | Not |
|---|---|---|---|---|
| 5 – 50 t | ≈ 2,4 – 24 kg | 12 ayda bir | 24 ayda bir | Sabit sistem isteğe bağlı; kontrol sıklığı yarıya iner |
| 50 – 500 t | ≈ 24 – 240 kg | 6 ayda bir | 12 ayda bir | Sabit sistem önerilir; yılda bir kontrol yeterli olur |
| ≥ 500 t | ≥ 240 kg | İzin verilmez | 6 ayda bir | Sabit sistem zorunlu (Madde 12/4); kontrol sistemle birlikte 6 ayda bir |
- 02-A
CO₂ eşdeğeri hesaplama aracı
Gaz türü ve şarj miktarından t CO₂e; 5 / 50 / 500 t sınıfı ve kontrol periyodu.
Hesapla → - 02-B
F-Gaz sızıntı kontrolü ve EKOMVET
Periyodik kontrol, EKOMVET kaydı ve raporlama hizmeti.
Hizmet sayfası →
Üç aylık kontrol kademesi yalnızca AB 2024/573 sayılı Tüzük'te vardır; Türk mevzuatında yoktur. 500 t ve üzeri sınıfta Türkiye'deki periyot sabit sistemle birlikte 6 aydır.
Makine dairesinde yerleşim ilkeleri
Dedektör kaçak kaynağına yakın, gazın birikeceği noktada, kalibrasyon için erişilebilir yerde durur; alarm odanın hem içinde hem dışında görülür ve duyulur; havalandırma alarmla otomatik devreye girer.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1APEX-EK RV-00 sensör — her chiller / kompresör yanında, zeminden 30–45 cm, kaçak kaynağına en fazla 6 m
- 2Vana grubu ve flanşlar — en sık kaçak noktası; sensör bu hatta yakın konur
- 3Pit / çukur — ağır gaz burada birikir, tabana yakın ayrı sensör
- 4Soğutucu gaz deposu — tüp alanı ayrı izlenir
- 5APEX-EK-PNL merkez ünite — oda içinde, kapı yanında; röleler buradan yönetilir
- 6Oda içi siren ve flaşör
- 7Kapı dışı siren-flaşör ve kapı üstü gösterge — odaya girmeden durum okunur
- 8SCBA solunum seti dolabı — giriş kapısının dışında
- 9Egzoz fanı — alarmla otomatik çalışır, emiş zemine yakın
- 10Giriş uyarı levhası — gaz türü ve şarj miktarı yazılır
- Modbus RTU hattı (RS-485, 2 tel) — tüm sensörler tek hatta, panele bağlı
- Her makine dairesinde, soğutucu gaz kaçağının yoğunlaşacağı noktalarda dedektör bulunur
- Kaçak kaynağına (chiller gövdesi, kompresör, vana grubu) en fazla 6 m mesafe
- Pit alanları, kablo kanalları ve merdiven boşlukları gibi ölü bölgeler ayrı izlenir
- Dedektör platform kurmadan erişilebilir; yıllık kalibrasyon bu erişime bağlıdır
- Kapı üstünde uzaktan gösterge: odaya girmeden gaz seviyesi görülür
- Sesli ve ışıklı alarm hem oda içinde hem giriş kapısı dışında
- Mekanik havalandırma alarmla otomatik; emiş zemine yakın
- Kazan ve soğutma grubu aynı odadaysa yüksek alarmda yanma prosesi durdurulur
- Giriş kapılarında uyarı levhası: gaz türü ve şarj miktarı yazılır
| Standart | Kapsam | Makine dairesi için gereklilik |
|---|---|---|
| ANSI/ASHRAE 15 | Soğutma sistemleri güvenlik standardı | Makine dairesinde dedektör, oda içi ve dışı alarm, alarmla mekanik havalandırma, yanma kilidi |
| CSA B52 | Kanada mekanik soğutma kodu | ASHRAE 15 ile paralel dedektör ve havalandırma gereklilikleri |
| EN 378 | Soğutma sistemleri ve ısı pompaları — güvenlik ve çevre gereksinimleri | Makine dairesi dedektör, alarm eşikleri ve havalandırma; Avrupa referansı |
| ISO 5149 | EN 378'in uluslararası karşılığı | İhracat projeleri ve yabancı ortaklı tesislerde referans |
| RG 32693 (15.10.2024) | Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik | ≥ 500 t CO₂e sabit sızıntı tespit sistemi; kontrol periyotları; kayıt |
Sensör nereye, hangi yükseklikte?
HFC ve HCFC soğutkanlar havadan ağırdır; dedektör zeminden 30–45 cm yüksekliğe, kaçak kaynağına en fazla 6 m mesafeye monte edilir. Havadan hafif gazlar için (amonyak, metan) sensör tavandan 30 cm aşağıya konur.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1Kaçak kaynağı — flanş, vana, kompresör bağlantısı
- 2APEX-EK RV-00 — zeminden 30–45 cm, kaynağa en fazla 6 m; platform kurmadan kalibre edilebilir yükseklik
- 3HFC / HCFC / HFO gazları havadan ağırdır: zemine çöker, zemin boyunca yayılır
- 4Pit tabanı — gaz birikir, ayrı sensör
- 5Egzoz emişi zemine yakın — alarmla otomatik devreye girer
- 6Tavandan 30 cm aşağı yalnız amonyak / metan gibi havadan hafif gazlarda; HFC sistemlerinde tavana sensör konmaz
Yanlış yükseklik, kayda değer bir kaçağın dahi alarm vermemesine yol açar. Alan büyüklüğüne göre difüzyon (noktasal) veya örneklemeli (sample-draw) teknoloji seçilir: difüzyon sensörü gazla doğrudan temas eder ve anında tepki verir, pompa ve boru içermez; örneklemeli sistem hava numunesini boru ağıyla merkezi sensöre çeker, yüksek tavanlı ve erişimi zor büyük hacimlerde kullanılır, tepkisi boru çekme süresi kadar gecikir.
Sensör teknolojisi hedef gaza göre seçilir: yarı iletken (SnO₂) ve kızılötesi (IR) sensörler HFC / HCFC / HFO soğutkanlar için, elektrokimyasal sensörler oksijen ve CO için, katalitik sensörler yanıcı gaz (LEL) için kullanılır.
| Konum | Yükseklik | Açıklama |
|---|---|---|
| Chiller / kompresör gövdesi yakını | Zeminden 30 – 45 cm | Ana kaçak kaynağı; en fazla 6 m mesafe, hava akış yönü dikkate alınır |
| Vana grubu, flanş ve bağlantı noktaları | Zeminden 30 – 45 cm | Sızdırmazlık elemanları en sık kaçak noktasıdır |
| Pit, kanal, çukur | Pit tabanına yakın | Ağır gaz burada birikir; ayrı dedektör gerekir |
| Kapı ve hava çıkışı | Göstergeye bağlı | Kapı üstü uzaktan gösterge, odaya girmeden okuma |
| Amonyak / metan (havadan hafif) | Tavandan 30 cm aşağı | Yalnızca bu gazlar için; HFC sistemlerinde tavana sensör konmaz |
- 04-A
APEX-EK RV-00 sensörü
Difüzyon tipi SnO₂ dedektör, 0–2000 ppm, Modbus RTU; teknik özellikler, klemens ve bağlantı.
Ürün sayfası →
İki kademeli alarm ve havalandırma bağlantısı
Düşük alarm havalandırmayı yüksek devre alır ve ikaz verir; yüksek alarm tahliyeyi başlatır ve kazanla aynı odadaysa yanma prosesini durdurur. Alarmlar manuel reset gerektirir.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1Düşük alarm (A1): egzoz fanı yüksek devre geçer, oda içi ve kapı üstü flaşör yanar
- 2Yüksek alarm (A2): siren çalar, tahliye başlar; kazanla aynı odadaysa brülör kilitlenir
- 3Derişim eşiğin altına inse de çıkışlar kilitli kalır (latching) — kaynak bulunmadan alarm susmaz
- 4Manuel reset: yetkili personel kaynağı doğruladıktan sonra panelden sıfırlar
Eşik değerleri ACGIH TLV, OSHA PEL veya yerel düzenlemelere göre ayarlanır; tabloda ASHRAE 15 ve ACGIH TLV-TWA temelli yaygın değerler verilmiştir. Alarm mantığı kontrol panelinde kurgulanır; röle çıkışları fan, flaşör, siren, brülör kilidi ve BMS bildirimine ayrı ayrı bağlanır.
Modbus RTU'lu dijital dedektörlerde ppm değeri, sensör direnci, cihaz durumu ve hat sağlığı aynı iki telli hattan okunur. Derişim haftalar içinde yavaşça yükseldiğinde alarm eşiğine ulaşmadan bakım planlanır; yanlış alarmın kaynağı panel başında ayırt edilir. Kuru kontak yalnızca alarm var/yok bilgisini, 4–20 mA analog çıkış yalnızca anlık ppm değerini taşır.
- 1. kademe — havalandırma: düşük alarmda egzoz fanları yüksek devre geçer
- 2. kademe — görsel ikaz: oda içi ve giriş kapısı üstü flaşörler
- 3. kademe — işitsel ikaz: sirenler çalar, personel tahliye için uyarılır
- Yüksek alarm: kazan ve soğutma grubu aynı odadaysa brülör otomatik durdurulur
- Güvenlik kilidi: alarmlar kendiliğinden silinmez, manuel reset gerektirir (latching)
- Yüksek alarmda giriş kilidi isteğe bağlıdır; SCBA solunum seti oda girişinde bulunur
- BMS / SCADA bağlantısı Modbus RTU veya BACnet ile: olay kaydı, trend, uzaktan bildirim
| Gaz tipi | Düşük seviye alarmı | Yüksek seviye alarmı |
|---|---|---|
| R-134a / R-22 / R-12 | 250 ppm | 500 ppm |
| R-123 (toksik) | 50 ppm | 150 ppm |
| Yanıcı gazlar (LPG / doğal gaz) | % 10 LEL | % 20 LEL |
APEX EK-26: makine dairesi için sabit kaçak tespit sistemi
APEX EK-26, Erdinç Klima'nın geliştirdiği modüler sabit kaçak tespit sistemidir: difüzyon tipi APEX-EK RV-00 sensörleri tek RS-485 hattında APEX-EK-PNL kontrol paneline bağlanır; panel alarm rölelerini, havalandırmayı ve BMS bildirimini yönetir.
ÇİZİMİ YATAY KAYDIRIN →
- 1APEX-EK RV-00 sensörler — difüzyon tipi, her biri hatta kendi adresiyle (DIP 1–31 / yazılım 1–247)
- 2Tek RS-485 hattı, 2 tel — sensörler sırayla bağlanır; yeni nokta adres verilerek eklenir
- 3Mevcut 4–20 mA dedektörler — sökülmeden panelin 6 analog girişine bağlanır
- 4APEX-EK-PNL merkez ünite — ppm, cihaz durumu ve hat sağlığını tek ekranda gösterir
- 5Röle çıkışları — düşük / yüksek alarm ve arıza: fan, flaşör, siren, brülör kilidi
- 6BMS / SCADA — Modbus RTU veya BACnet (isteğe bağlı); olay kaydı, trend, uzaktan bildirim
- Anlık tepki: pompa ve örnekleme döngüsü yok, gaz sensöre ulaştığı anda algılanır
- Düşük bakım: hareketli parça, filtre ve pompa değişimi yok
- Esnek yerleşim: her sensör bağımsız; ölü bölge ve çukurlara noktasal montaj
- Ölçeklenebilir: yeni algılama noktası mevcut hatta adres verilerek eklenir
- Kayıt: sızıntı olayları ve alarm geçmişi denetim için otomatik tutulur
- Ağ geçidi gerekmez: mevcut BMS / SCADA holding register okur
| Bileşen | Özellik | Not |
|---|---|---|
| Algılama noktası | APEX-EK RV-00 · SnO₂ difüzyon · 0–2000 ppm | R-134a, R-404A, R-407C, R-410A, R-22; IP54; 24 V DC |
| Haberleşme | Modbus RTU · RS-485 · 2 tel | Tek hatta 32 dedektör; adres DIP 1–31 / yazılım 1–247 |
| Kontrol paneli | APEX-EK-PNL · 1× Modbus · 6× 4–20 mA | Mevcut analog dedektörler sökülmeden dâhil edilir |
| Alarm çıkışları | Röle: düşük / yüksek · FAULT | Fan, flaşör, siren, brülör kilidi, BMS |
| Üst sistem | Modbus RTU · BACnet (isteğe bağlı) | Olay kaydı, trend, uzaktan bildirim |
| Besleme | 24 V DC / 220 V AC | UPS ile yedeklenir; yıllık test |
- 06-A
APEX-EK RV-00 teknik özellikler ve bağlantı
Klemens tablosu, RS-485 hat topolojisi, register'dan okunan değerler, veri sayfası (TR / EN).
Ürün sayfası →
Devreye alma ve yıllık test
Kurulum sekiz adımda tamamlanır ve kalibre gazla fonksiyon testiyle teslim edilir; sonrasında yılda bir kalibrasyon, alarm fonksiyon testi ve kayıt güncellemesi sistemi geçerli tutar.
- Yıllık kalibrasyon: ilgili gaz için hazırlanmış kalibre referans gazıyla sıfır ve span ayarı, sertifika
- Tozlu, nemli veya yağ buharlı ortamda ara kontrol 6 ayda bir
- Alarm fonksiyon testi: siren, flaşör ve röle çıkışları yılda dört kez
- Kablaj: klemens sıkılığı, RS-485 hat hata sayacı, sinyal kaybı ölçümü
- UPS / yedek besleme yıllık testi
- Sensör ömrü: yarı iletken sensörde Rs değeri izlenir; IR sensörler tipik 5–7 yıl, elektrokimyasal 2–3 yılda yenilenir
- Kayıt: kalibrasyon sertifikası, olay ve alarm geçmişi, F-Gaz şarj / geri kazanım kaydı
- Tatbikat: yılda en az bir acil tahliye senaryosu; SCBA basınç ve maske kontrolü
| Adım | İş | Çıktı |
|---|---|---|
| 1 | Saha etüdü ve risk analizi | Potansiyel kaçak noktaları, hava akış yönleri (saha ziyareti ücretlidir, teklifte belirtilir) |
| 2 | Gaz envanteri ve t CO₂e | Soğutkan tipleri ve şarj miktarları; 500 t eşiğinin kontrolü |
| 3 | Nokta seçimi ve planlama | ASHRAE 15 / EN 378'e uygun sensör yerleşimi, kablo güzergâhı |
| 4 | Ekipman montajı | Sensörler, kontrol paneli, siren ve flaşörler |
| 5 | Mekanik entegrasyon | Havalandırma fanları ve gaz kesme vanaları ile röle kilidi (interlock) |
| 6 | Güvenlik işaretleri | Giriş uyarı levhaları, SCBA dolabı |
| 7 | Devreye alma | Kalibre gazla fonksiyon testi, alarm simülasyonu, RS-485 hat sağlığı, röle çıkışları |
| 8 | Eğitim ve teslim | BMS entegrasyonu, kullanıcı eğitimi, as-built çizim, test protokolü, bakım planı |
Sistem kurulu olsa bile kalibrasyonu yapılmamış dedektör denetimde geçerli kabul edilmeyebilir; kalibrasyon sertifikası her yıl yenilenir ve F-Gaz kayıtlarıyla birlikte saklanır.
Sabit kaçak tespit sistemleri hakkında
İşletmecilerin ve teknik ekiplerin en sık sorduğu sorular; mevzuat referansı 15 Ekim 2024 tarihli, 32693 sayılı Yönetmelik'tir.
Tesisinizin F-Gaz uyum durumunu birlikte değerlendirelim
Soğutkan envanterinizi ve şarj miktarlarını iletin; t CO₂e hesabı, sensör yerleşim planı ve APEX EK-26 sistem teklifi hazırlanır. Saha etüdü ücretlidir ve teklifte belirtilir.
Telefon ve WhatsApp danışmanlığı ücretsizdir · 20+ yıl deneyim · MYK F-Gaz belgeli teknik ekip
- Telefon
- +90 216 344 48 19
- +90 532 424 62 19
- E-posta
- info @erdincklima.com
- Adres
- Esatpaşa Mah., Binikli Sk., Alibey Apt. No: 2/A-B-C, 34704 Ataşehir / İstanbul
- Saatler
- Pzt–Cum 09:00–18:00 · Cmt randevu ile
SON GÜNCELLEME: · İçerik Erdinç Klima teknik ekibince hazırlanır ve üretici dokümanlarıyla doğrulanır.