- Pano soğutma yöntemi üç soruya göre seçilir: ortam sıcaklığı pano içi hedefin altında mı, ortam havası temiz mi, ısı yükü ne kadar?
- Ortam hedefin altında ve hava temizse filtreli fan çoğu zaman yeterlidir; toz, yağ buharı ya da nem varsa kapalı devre hava/hava eşanjörü tercih edilir.
- Ortam sıcaklığı hedefe yakın ya da üzerindeyse veya ısı yükü yüksekse kompresörlü pano kliması gerekir; fan ve eşanjör pano içini ortamdan daha soğuk yapamaz.
- Tesiste soğuk su hattı varsa ya da ortam çok ağırsa hava/su eşanjörü değerlendirilir. Pano içi hedef sıcaklık tipik olarak 35 °C altındadır; kesin hedef en hassas bileşene göre belirlenir.
Pano içindeki sürücüler, PLC'ler, güç kaynakları ve kontaktörler çalışırken ısı üretir. Bu ısı panodan uzaklaştırılmazsa iç sıcaklık yükselir ve bileşenlerin üretici veri sayfasında verilen çalışma sınırlarına yaklaşır. Soğutma yöntemini seçmek, bu ısının hangi yolla dışarı atılacağına karar vermektir.
Bu yazıda tesis yöneticileri ve bakım ekipleri için dört temel yöntemi (filtreli fan, hava/hava eşanjörü, hava/su eşanjörü ve kompresörlü pano kliması) aynı karar ölçütleriyle karşılaştırıyoruz. Amaç her panoya klima koymak değil, panonun koşuluna uyan en sade çözümü bulmaktır.
Pano soğutma yöntemi hangi ölçütlere göre seçilir?
Üç ölçüte göre: ortam sıcaklığının pano içi hedef sıcaklıkla karşılaştırması, ortam havasının temizliği ve panonun ısı yükü. Tesiste soğuk su hattı olup olmadığı dördüncü ölçüttür. Önce hedef sıcaklık belirlenir, diğer ölçütler bu hedefe göre okunur.
Pano içi hedef sıcaklık tipik olarak 35 °C altında tutulur. Kesin hedef ise panodaki en hassas bileşenin üretici veri sayfasındaki çalışma sıcaklığına göre belirlenir. Bu nedenle seçime başlamadan önce sürücü, PLC ve güç kaynağı gibi bileşenlerin veri sayfalarına bakmak gerekir.
Hedef belli olduktan sonra karar mantığı basittir. Fan ve eşanjör, panodaki ısıyı ortam havasına ya da suya aktarır; bu yüzden pano içini ortamdan daha soğuk yapamaz. Ortam sıcaklığı hedefin altında kalıyorsa bu yöntemler çalışır. Ortam hedefe yakın ya da üzerindeyse ısıyı ortama karşı taşıyan, yani kompresörlü bir pano kliması gerekir.
Seçim öncesi toplanacak bilgiler:
- Ortam sıcaklığı: panonun durduğu yerde yılın en sıcak döneminde ölçülen değer; tavan altı, fırın yanı ya da güneş alan dış cephe ayrıca dikkate alınır.
- Ortam havası: toz, lif, yağ buharı, nem ya da aşındırıcı buhar olup olmadığı.
- Isı yükü: panodaki bileşenlerin kayıp güçleri ve pano yüzeyinden giren ya da çıkan ısı.
- Altyapı: tesiste kullanılabilir soğuk su hattı olup olmadığı ve panonun montaj yeri.
Pano kliması çeşitleri, montaj tipleri ve marka seçenekleri hub sayfamızda bir arada.
Hangi koşulda hangi yöntem uygundur?
Ortam hedefin altında ve hava temizse filtreli fan; ortam hedefin altında ama hava tozlu, yağlı ya da nemliyse hava/hava eşanjörü; ortam hedefe yakın veya üzerindeyse ya da ısı yükü yüksekse pano kliması; soğuk su varsa veya ortam çok ağırsa hava/su eşanjörü.
| Ortam koşulu | Uygun yöntem | Neden |
|---|---|---|
| Ortam sıcaklığı hedefin altında, hava temiz | Filtreli fan | Ortam havası filtreden geçirilerek panoya alınır, ısınan hava dışarı atılır; en sade çözümdür. |
| Ortam sıcaklığı hedefin altında, hava tozlu, yağlı ya da nemli | Hava/hava eşanjörü | Pano içi hava ve dış hava ayrı devrelerde dolaşır; kirli hava panoya girmez. |
| Ortam sıcaklığı hedefe yakın ya da üzerinde | Kompresörlü pano kliması | Fan ve eşanjör pano içini ortamdan soğuk yapamaz; klima ısıyı ortama karşı taşır. |
| Isı yükü yüksek, fan ya da eşanjör hedefi tutturamıyor | Kompresörlü pano kliması | Kapasite hesabı fan ya da eşanjörün yetmediğini gösteriyorsa klimaya geçilir. |
| Tesiste soğuk su hattı var ya da ortam çok ağır (yoğun yağ buharı, aşındırıcı buhar, sınırlı havalandırma) | Hava/su eşanjörü | Isı suya aktarılır; ortam havasına ısı verilmez ve pano kapalı kalır. |
Tablo genel karar mantığını gösterir. Kesin seçim, panonun ısı yükü hesabı ve sahadaki ortam ölçümüyle yapılır.
Isı yükü ve hedef sıcaklık birlikte bilindiğinde seçim çoğu zaman tablodaki tek bir satıra iner. Bu iki değeri hızlıca görmek için hızlı seçim sihirbazını kullanabilirsiniz.
Hızlı seçim sihirbazı birkaç alanla ilk yönlendirmeyi verir; ayrıntılı hesap için oradan IEC 60890 parametre hesabına geçilir.
Filtreli fan ne zaman yeterlidir?
Ortam sıcaklığı pano içi hedefin belirgin biçimde altında kalıyor ve ortam havası temizse filtreli fan yeterlidir. Fan, ortam havasını filtreden geçirip panoya alır ve ısınmış havayı çıkış menfezinden dışarı atar.
Filtreli fan sistemleri basit yapıları nedeniyle pek çok panoda ilk değerlendirilen çözümdür. Ancak çalışma prensibi gereği pano içi, ortam sıcaklığının bir miktar üzerinde kalır. Bu yüzden ortam ile hedef arasındaki fark ne kadar büyükse fan o kadar rahat çalışır.
Filtreli fanın sınırları:
- Ortam havası panoya girer: filtre tozun ve lifin büyük kısmını tutar, ancak yağ buharını ve nemi tutmaz.
- Filtre bakımı: tıkanan filtre hava debisini düşürür ve pano içi sıcaklık yükselir; filtre değişimi bakım planına alınmalıdır.
- Ortamdan soğuk olmaz: yaz aylarında ortam sıcaklığı hedefe yaklaşıyorsa fan yetersiz kalır.
- Koruma sınıfı: panoya açılan menfezler, panonun toz ve suya karşı koruma sınıfını etkiler.
Fan filtresi, menfez ve conta kontrolleri periyodik bakım listemizde ayrı satırlar olarak yer alır.
Hava/hava ve hava/su eşanjörü arasındaki fark nedir?
İkisi de kapalı devre çalışır ve pano içi havayı ortam havasından ayırır. Hava/hava eşanjörü ısıyı ortam havasına aktarır, bu yüzden ortamın hedeften serin olması gerekir. Hava/su eşanjörü ısıyı soğuk suya aktarır ve ortam sıcaklığından bağımsız çalışabilir.
Hava/hava eşanjörü
Pano içindeki hava ve dış ortam havası birbirine karışmadan ayrı kanallardan geçer; ısı eşanjör yüzeyi üzerinden aktarılır. Tozlu, yağ buharlı ya da nemli ortamlarda panoyu kapalı tutarken ısıyı dışarı atar. Kompresör ve soğutucu gaz içermediği için yapısı sadedir. Sınırı filtreli fanla aynıdır: ortam sıcaklığı hedefin altında kalmalıdır.
Hava/su eşanjörü
Pano içi hava, içinden soğuk su geçen bir eşanjör üzerinden dolaştırılır ve ısı suya aktarılır. Tesiste chiller ya da proses soğutma suyu hattı varsa iyi bir seçenektir. Isıyı bulunduğu ortama vermediği için yoğun yağ buharı, aşındırıcı buhar ya da sınırlı havalandırması olan çok ağır ortamlarda da kullanılır. Su hattının sızdırmazlığı, su sıcaklığı ve yoğuşma kontrolü projede ayrıca ele alınır.
Rittal eşanjör ve soğutma cihazlarının teknik dokümanlarına doküman merkezimizden ulaşabilirsiniz.
Pano kliması hangi durumda gerekir?
Ortam sıcaklığı pano içi hedefe yakın ya da üzerindeyse veya ısı yükü fan ve eşanjörle uzaklaştırılamayacak kadar yüksekse. Kompresörlü pano kliması, soğuk su hattı gerektirmeden pano içini ortam sıcaklığının altına indirebilen yöntemdir ve panoyu kapalı tutar.
Pano kliması, soğutucu gaz devresiyle pano içi havadan aldığı ısıyı dış devreden ortama atar. Pano içi ve dış hava birbirine karışmaz; bu yüzden tozlu ve yağlı ortamlarda da pano kapalı kalır. Kapı, yan duvar ya da tavan montajlı tipler, panonun yerleşimine ve erişime göre seçilir.
Kapasite, panonun ısı yükü ve hedef sıcaklık üzerinden hesaplanır. IEC 60890 yöntemi, alçak gerilim panolarında iç hava sıcaklık artışını doğal konveksiyonlu, yani fansız panolar için tanımlar; fan ya da aktif soğutma olan panolarda bu hesap yorumlanarak kullanılır. Gereğinden küçük seçilen klima hedefi tutturamaz; bu yüzden ayrıntılı hesap önemlidir.
Isı yükünü bileşen kayıpları ve pano yüzeyi üzerinden hesaplayıp PDF rapor almak için ayrıntılı aracı kullanabilirsiniz.
Seçimden sonra nelere dikkat edilir?
Doğru yöntem seçilse de montaj ve ayar hataları sonucu bozar. Kapı ve kablo girişlerinin sızdırmazlığı, ayar sıcaklığı, hava akışının önünün açık olması ve düzenli bakım, seçilen yöntemin beklenen sonucu vermesinde belirleyicidir.
- Ölçüm. Pano içi ve ortam sıcaklığı, yılın en sıcak döneminde ve panonun en yoğun çalıştığı saatlerde ölçülür.
- Hava akışı. Fan, eşanjör ya da klimanın üfleme ve emiş ağızlarının önü kablo kanalı ya da bileşenlerle kapatılmaz.
- Sızdırmazlık. Kapalı devre yöntemlerde (eşanjör ve klima) kapı contası ve kablo girişleri sızdırmaz olmalıdır; aksi hâlde ortam havası panoya girer.
- Ayar değeri. Klima ayar sıcaklığı gereğinden düşük tutulmaz; hedef, en hassas bileşene göre belirlenen değerdir. Gereksiz düşük ayar enerji tüketimini ve yoğuşmayı artırır.
- Bakım. Filtre, kondenser yüzeyi, tahliye hattı ve contalar periyodik olarak kontrol edilir.
Pano kliması kullanılan panolarda yoğuşma suyunun nedenlerini ve çözümlerini ayrı yazımızda anlattık.
Panonuz için doğru soğutma yöntemini birlikte seçelim
Panonun ısı yükünü, ortam koşulunu ve montaj yerini birlikte değerlendirip filtreli fan, eşanjör ya da pano kliması arasından uygun çözümü öneriyoruz. Rittal yetkili servisi olarak montaj ve periyodik bakımı F-Gaz belgeli teknik ekibimizle yapıyoruz.
Telefon ve WhatsApp üzerinden ön danışmanlık ücretsizdir; saha ziyareti ücretlidir.
2004'ten beri · Rittal Servis Partneri · 30+ aktif tesis · F-Gaz belgeli teknik ekip
Pano soğutma yöntemi seçimi hakkında sık sorulanlar
Yöntem seçimiyle ilgili en çok sorulan beş soru ve kısa cevapları.
