R22 gazı yasağı Türkiye'de aşamalı olarak uygulanmıştır: saf R22 ithalatı 1 Ocak 2015 itibarıyla sona ermiş, kullanım 7 Nisan 2017 tarihli Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Yönetmelik (RG 30031) ile sıkı kotalara bağlanmıştır. Mevcut R22'li sistemler çalışmaya devam edebilir; ancak gaz tedariki giderek zorlaşmaktadır. Alternatifler: retrofit için R407C ve R438A, yeni sistemlerde R32 ve R454B, endüstriyel uygulamalarda amonyak (R717) ve CO₂ (R744).
R22 gazı yasağı, Türkiye'deki on binlerce endüstriyel soğutma sistemini, klimayı ve chiller grubunu doğrudan ilgilendiren bir mevzuat sürecidir. Yıllarca sektörün en yaygın soğutucu akışkanı olan R22 (klorodiflorometan, HCFC-22), ozon tabakasını inceltici etkisi nedeniyle Montreal Protokolü kapsamında kademeli olarak kullanımdan kaldırılmıştır. Türkiye bu protokole 1991 yılında taraf olmuş ve uluslararası takvimi ulusal mevzuatına aktarmıştır.
Tesis yöneticileri ve teknik ekipler için kritik soru artık "R22 yasak mı?" değil, "mevcut R22'li sistemle ne kadar devam edebilirim ve hangi gaza geçmeliyim?" sorusudur. Saf R22'nin ithalatı 1 Ocak 2015'ten beri yasak olduğundan, piyasadaki gaz arzı yalnızca sınırlı servis kotaları ve geri kazanılmış (reclaimed) gazla sağlanmaktadır. Bu da hem fiyatları yükseltmekte hem de tedarik riskini büyütmektedir.
Bu rehberde yasak takvimi resmi mevzuat atıflarıyla birlikte özetlenmekte; R407C, R438A, R32, R454B gibi alternatif gazlar ODP ve GWP değerleriyle karşılaştırılmakta; retrofit (gaz dönüşümü) ile yeni sistem yatırımı arasındaki karar kriterleri ele alınmaktadır.
R22 Gazı Nedir, Neden Yasaklandı?
R22 (klorodiflorometan), HCFC sınıfında bir soğutucu akışkandır. Ozon inceltme potansiyeli (ODP) 0,055 ve küresel ısınma potansiyeli (GWP) yaklaşık 1.810 olduğundan, Montreal Protokolü kapsamında dünya genelinde kademeli olarak yasaklanmıştır. Atmosferde yaklaşık 12 yıl kalır ve bu süre boyunca hem ozon tabakasına hem iklime zarar verir.
R22, 1990'lardan 2010'lu yıllara kadar split klimalardan endüstriyel chiller gruplarına, soğuk hava depolarından pano klimalarına kadar neredeyse her soğutma uygulamasının standart gazıydı. Düşük maliyeti, geniş kapasite aralığında kararlı çalışması ve mineral yağla uyumu onu sektörün varsayılan tercihi yapmıştı. Bugün Türkiye'de halen çalışan çok sayıda eski klima ve soğutma grubu R22 ile doludur.
Sorun, R22'nin kimyasal yapısındaki klor atomundadır. Atmosfere sızan R22, stratosferde güneş ışınlarıyla parçalanarak ozon moleküllerini bozar. CFC'lere (örneğin R12) göre daha az zararlı olsa da, ozonu inceltme etkisi sıfır değildir. Bu nedenle 1987 tarihli Montreal Protokolü, önce CFC'leri, ardından R22'nin de içinde bulunduğu HCFC grubunu kademeli yasak kapsamına almıştır.
R22'nin Temel Çevresel Göstergeleri
| Gösterge | Değer | Anlamı |
|---|---|---|
| Kimyasal sınıf | HCFC (hidrokloroflorokarbon) | Klor içerir → ozona zararlı |
| ODP (ozon inceltme potansiyeli) | 0,055 | Sıfır olmadığı için yasak kapsamında |
| GWP (küresel ısınma potansiyeli) | ≈ 1.810 | CO₂'den ~1.800 kat güçlü sera etkisi |
| Atmosferde kalma süresi | ≈ 12 yıl | Uzun süreli çevresel etki |
| Güvenlik sınıfı | A1 | Yanıcı değil, düşük toksisite |
Kaynak: Montreal Protokolü teknik ekleri; ASHRAE Fundamentals 2021 soğutucu akışkan verileri.
Türkiye'de R22 Yasağı Hangi Tarihten Beri Yürürlükte?
Türkiye'de saf (yeni üretim) R22 gazının ithalatı 1 Ocak 2015 tarihinden itibaren yasaktır. Bu tarihten önce, 12 Kasım 2008 tarihli yönetmelikle 1 Ocak 2009'dan itibaren ithalat kotaya bağlanmıştı. Güncel çerçeve, 7 Nisan 2017 tarihli ve 30031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Yönetmelik'tir.
Yasak tek bir tarihte değil, kademeli bir takvimle uygulanmıştır. İlk adım, 12 Kasım 2008 tarihli ve 27052 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik ile atıldı: HCFC grubu gazların ithalatı, 2007 yılı ithalat miktarları temel alınarak 1 Ocak 2009'dan itibaren kotaya bağlandı. Her yıl azalan kotalar, sektörü alternatif gazlara hazırlamayı amaçlıyordu.
Dönüm noktası 1 Ocak 2015'tir. Bu tarihten itibaren 2903.71 GTİP numaralı klorodiflorometan (R22) gazının ithalatına — servis amaçlı sınırlı kullanım ve Montreal Protokolü 5. madde ülkelerine ihracat amaçlı üretim istisnaları dışında — son verilmiştir. Yani yeni kurulacak sistemlerde R22 kullanımı fiilen bu tarihte bitmiştir.
Güncel mevzuat çerçevesi ise 7 Nisan 2017 tarihli ve 30031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ozon Tabakasını İncelten Maddelere İlişkin Yönetmelik'tir. Bu yönetmelik servis amaçlı ithalatı Bakanlık iznine ve yıllık azalan kotalara bağlamış; ayrıca tek kullanımlık basınçlı kaplarda (atılabilir tüp) gaz arzını 1 Ocak 2020 itibarıyla tamamen yasaklamıştır. Montreal Protokolü takvimine göre saf R22'nin servis amaçlı kullanımının da 1 Ocak 2030 itibarıyla tamamen sonlanması öngörülmektedir. Detaylı mevzuat metinleri için T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ulusal Ozon Birimi sayfası takip edilebilir.
R22 Yasak Takvimi — Türkiye (Özet Tablo)
| Tarih | Düzenleme | Pratik Sonuç |
|---|---|---|
| 1991 | Türkiye Montreal Protokolü'ne taraf oldu | Uluslararası takvim ulusal yükümlülük haline geldi |
| 12 Kas 2008 | OTİM Azaltılması Yönetmeliği (RG 27052) | HCFC kontrolünün hukuki temeli atıldı |
| 1 Oca 2009 | HCFC ithalatı kotaya bağlandı | R22 arzı her yıl kademeli azaldı |
| 1 Oca 2015 | Saf R22 ithalat yasağı | Yeni sistemlerde R22 dönemi kapandı |
| 7 Nis 2017 | Güncel OTİM Yönetmeliği (RG 30031) | Servis kotaları + sıkı izin/denetim rejimi |
| 1 Oca 2020 | Tek kullanımlık tüpte arz yasağı | Yalnızca doldurulabilir kaplarda tedarik |
| 1 Oca 2030 | Montreal takvimi hedefi | Saf R22'nin servis kullanımının tamamen sonlanması öngörülüyor |
Kaynak: RG 27052 (12.11.2008), RG 30031 (07.04.2017), Montreal Protokolü HCFC azaltım takvimi.
Mevcut R22'li Sistemler Ne Olacak?
R22'li mevcut bir sistemi çalıştırmak yasak değildir; yasak olan saf gazın ithalatı ve piyasaya arzının kotasız yapılmasıdır. Ancak gaz kaçağı yaşandığında dolum için bulunabilecek R22 giderek azalmakta, fiyatı yükselmekte ve tedarik süresi uzamaktadır. Bu nedenle planlı geçiş, arıza anında zorunlu geçişten her zaman daha ekonomiktir.
Sahadaki en yaygın yanılgı, yasağın mevcut cihazları da kapsadığı düşüncesidir. Çalışan ve kaçak vermeyen bir R22 sistemi yasal olarak kullanılmaya devam edebilir. Asıl risk operasyoneldir: kompresör arızası veya kaçak sonrası gaz dolumu gerektiğinde, piyasada yalnızca sınırlı servis kotasından gelen veya geri kazanılmış (reclaimed) R22 bulunur. Bu arz daraldıkça birim fiyat yükselir ve kritik bir üretim hattı günlerce devre dışı kalabilir.
İkinci risk katmanı bakım disiplinidir. Kaçak yapan bir R22 sistemi hem çevre mevzuatı açısından sorun oluşturur hem de işletme maliyetini artırır. Soğutucu akışkan şarjı azalan bir sistemin soğutma katsayısı (COP) düşer; kompresör daha uzun süre, daha yüksek basma sıcaklığında çalışır ve ömrü kısalır. Düzenli sızıntı kontrolü, bu sürecin yönetilmesinde ilk adımdır — bu konuda F-Gaz sızıntı kontrolü ve EKOMVET hizmet sayfamız ayrıntılı bilgi sunmaktadır.
R22 Yerine Hangi Gazlar Kullanılabilir?
R22 alternatifi iki gruba ayrılır: mevcut sistemde gaz dönüşümü (retrofit) için R407C, R438A (MO99) ve R422D; yeni sistemler için ise düşük GWP'li R32, R454B ve R513A öne çıkar. Endüstriyel ölçekte amonyak (R717), CO₂ (R744) ve propan (R290) gibi doğal akışkanlar uzun vadeli en güvenli mevzuat seçeneğidir.
Doğru alternatif, "en iyi gaz hangisi?" sorusuyla değil, "bu sistemde, bu uygulamada, bu bütçeyle hangi gaz?" sorusuyla seçilir. Mevcut bir R22 sistemini dönüştürürken basınç sınıfı belirleyicidir: R410A ve R32 gibi yüksek basınçlı gazlar eski R22 kompresör ve boru hattına asla basılamaz. Retrofit gazları ise R22'ye yakın basınç eğrisine sahip olacak şekilde formüle edilmiştir.
Retrofit (Gaz Dönüşümü) Alternatifleri
Retrofit gazları mevcut kompresör, evaporatör ve boru hattını koruyarak yalnızca gaz, yağ ve bazı bileşenlerin değişimini gerektirir. R407C en yaygın tercihtir; ancak mineral yağla uyumsuz olduğundan POE (poliol ester) yağ dönüşümü şarttır. R438A (MO99) ise mineral yağla büyük ölçüde uyumlu olduğu için "drop-in'e en yakın" çözüm kabul edilir — çoğu uygulamada kurutucu-filtre değişimi yeterlidir. Her iki senaryoda da kapasitede %0-10 arası düşüş ve enerji tüketiminde küçük artış beklenmelidir.
Yeni Sistem Alternatifleri
Yeni yatırımda hedef yalnızca R22'den kaçmak değil, bir sonraki mevzuat dalgasından da korunmaktır. R410A uzun yıllar yeni nesil standart oldu; ancak 2.088 civarındaki yüksek GWP değeri nedeniyle artık kendisi de azaltım takvimindedir. Bugün split ve VRF tarafında R32'li split klimalar ve R454B'li üniteler; chiller tarafında ise R513A ve düşük GWP'li HFO karışımları öne çıkmaktadır. Chiller soğutma çözümleri sayfamızda güncel akışkan seçenekleri ayrıntılı anlatılmaktadır.
Karşılaştırma Tablosu: R22 Alternatifleri
| Gaz | Sınıf | ODP | GWP (yaklaşık) | Güvenlik | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|---|---|
| R22 (referans) | HCFC | 0,055 | 1.810 | A1 | Yasaklı — eski sistemler |
| R407C | HFC karışım | 0 | 1.774 | A1 | R22 retrofit (POE yağ değişimi gerekir) |
| R438A (MO99) | HFC karışım | 0 | 2.265 | A1 | Drop-in'e en yakın retrofit |
| R410A | HFC karışım | 0 | 2.088 | A1 | Yeni split/VRF (azaltım takviminde) |
| R32 | HFC | 0 | 675 | A2L | Yeni nesil split, VRF, ısı pompası |
| R454B | HFO/HFC karışım | 0 | 466 | A2L | Yeni nesil klima ve ısı pompası |
| R513A | HFO/HFC karışım | 0 | 631 | A1 | Chiller, proses soğutma |
| R290 (propan) | Doğal (HC) | 0 | 3 | A3 | Ticari soğutma, küçük şarjlı üniteler |
| R717 (amonyak) | Doğal | 0 | 0 | B2L | Büyük endüstriyel soğutma |
| R744 (CO₂) | Doğal | 0 | 1 | A1 | Market/soğuk zincir, kaskad sistemler |
GWP değerleri IPCC AR4 temellidir ve kaynağa göre küçük farklar gösterebilir. A2L = düşük yanıcı, A3 = yanıcı, B2L = toksik/düşük yanıcı — montaj ve havalandırma kuralları gaz sınıfına göre değişir.
Retrofit mi, Yeni Sistem mi? Karar Kriterleri
Genel kural: sistem 10 yaşın altında ve mekanik olarak sağlamsa retrofit ekonomiktir; 15 yaş üzerindeyse veya kompresör/eşanjör ömrünü doldurmuşsa yeni sistem yatırımı tipik olarak 2-4 yıl içinde enerji tasarrufuyla kendini geri öder. Ara bölgede karar, yıllık çalışma saati ve enerji maliyetine göre verilir.
Retrofit'in cazibesi düşük ilk yatırımdır: gaz, yağ, kurutucu-filtre ve gerekiyorsa genleşme valfi değişimiyle sistem birkaç günde dönüştürülür. Bedeli ise performanstır — dönüştürülmüş sistem hiçbir zaman R22'deki orijinal kapasitesine tam ulaşmaz ve eski teknolojinin verimsizliği aynen devam eder. Üstelik retrofit gazlarının çoğu (R438A: 2.265, R407C: 1.774 GWP) yüksek küresel ısınma potansiyeline sahiptir; yani birkaç yıl içinde bu gazlar da azaltım baskısı altına girecektir.
Yeni sistem ise yüksek ilk yatırım gerektirir; ancak inverter kompresör, elektronik genleşme valfi ve EC fan teknolojileriyle mevsimsel verimlilikte %25-40 iyileşme sağlar. Yıllık 4.000+ saat çalışan bir endüstriyel soğutma grubunda bu fark, yatırımı 2-4 yıl gibi sürede amorti edebilir. Karar aşamasında şu üç soru belirleyicidir:
- Sistem yaşı ve mekanik durum: Kompresör, eşanjör ve boru hattı kaç yıl daha güvenle çalışır?
- Yıllık çalışma profili: Sistem yılda kaç saat, hangi yükte çalışıyor? Yüksek çalışma saati = yeni sistem lehine.
- Mevzuat ufku: Seçilecek gaz, F-Gaz azaltım takviminde 10 yıl sonra hâlâ rahat bulunabilecek mi?
R22'li Sisteminiz İçin Geçiş Planı Çıkaralım
Teknik ekibimiz mevcut sisteminizi inceler; retrofit ve yeni sistem senaryolarını maliyet karşılaştırmasıyla raporlar.
Ücretsiz Ön DeğerlendirmeKigali Değişikliği ve F-Gaz Yönetmeliği: Sıradaki Adım
R22'den çıkış tek başına yeterli değildir; çünkü HFC grubu gazlar da Kigali Değişikliği kapsamında azaltım takvimine girmiştir. Türkiye Kigali Değişikliği'ni 10 Kasım 2022'de kabul etmiş, 29 Haziran 2022 tarihli ve 31881 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik ile HFC'lere kota ve raporlama yükümlülüğü getirmiştir.
Bu nedenle R22'den çıkarken yapılan en stratejik hata, yüksek GWP'li bir HFC'ye (örneğin R404A veya yüksek GWP'li retrofit karışımları) "kalıcı çözüm" gözüyle bakmaktır. AB'nin 517/2014 sayılı F-Gaz Tüzüğü'ne paralel ilerleyen Türkiye mevzuatı, GWP değeri yüksek gazların arzını kademeli olarak daraltmaktadır. Bugün seçilecek akışkanın 2030'larda da bulunabilir ve makul fiyatlı olması, yatırımın gerçek ömrünü belirler.
Pratik çıkarım şudur: retrofit kısa-orta vadeli bir köprüdür; uzun vadeli yatırımlarda düşük GWP'li sentetik akışkanlar (R32, R454B, R513A) veya doğal akışkanlar (R717, R744, R290) tercih edilmelidir. Ayrıca 5 ton CO₂ eşdeğerini aşan florlu gaz şarjlı sistemlerde periyodik sızıntı kontrolü ve EKOMVET kayıt yükümlülükleri geçerlidir — mevcut yükümlülükleriniz için F-Gaz ve EKOMVET hizmet sayfamıza göz atabilirsiniz. VRF sistemlerinde de aynı mevzuat ufku geçerlidir.
Sık Sorulan Sorular
R22 gazı Türkiye'de ne zaman yasaklandı?
Saf R22 ithalatı 1 Ocak 2015 tarihinden itibaren yasaktır. Süreç kademeli işlemiştir: 12 Kasım 2008 tarihli yönetmelikle HCFC ithalatı 1 Ocak 2009'dan itibaren kotaya bağlanmış, 1 Ocak 2015'te saf gaz ithalatı sonlandırılmış, 7 Nisan 2017 tarihli ve 30031 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelikle servis kullanımı sıkı kota ve izin rejimine alınmıştır.
R22'li klimam hâlâ çalışıyor; kullanmaya devam edebilir miyim?
Evet. Yasak, mevcut cihazların çalıştırılmasını değil, saf R22 gazının ithalatını ve serbest arzını kapsar. Kaçak vermeyen bir sistem yasal olarak kullanılabilir. Ancak gaz dolumu gerektiğinde tedarik giderek zorlaştığı ve fiyat yükseldiği için, sistem yaşı ilerlemişse planlı bir geçiş stratejisi hazırlamak önerilir.
R22 gazı hâlâ bulunabiliyor mu, fiyatı neden bu kadar yüksek?
Piyasadaki R22, yalnızca Bakanlık izniyle yapılan sınırlı servis amaçlı ithalattan ve geri kazanılmış (reclaimed) gazdan gelir. Arz her yıl daraldığı için fiyat sürekli yükselmekte ve temin süresi uzamaktadır. Ayrıca 1 Ocak 2020'den beri tek kullanımlık tüplerde arz yasak olduğundan, gaz yalnızca doldurulabilir kaplarda tedarik edilebilir.
R22 yerine hangi gaz kullanılır?
Mevcut sistemde dönüşüm (retrofit) için en yaygın seçenekler R407C ve R438A'dır (MO99); R438A mineral yağla büyük ölçüde uyumlu olduğu için en az müdahale gerektirir. Yeni sistemlerde ise düşük GWP'li R32, R454B ve chiller uygulamalarında R513A öne çıkar. Endüstriyel ölçekte amonyak (R717) ve CO₂ (R744) gibi doğal akışkanlar uzun vadeli en güvenli seçenektir.
R22 sistemine R410A veya R32 basılabilir mi?
Hayır, kesinlikle basılamaz. R410A ve R32, R22'ye göre yaklaşık %50-60 daha yüksek çalışma basıncında çalışır; eski kompresör, boru hattı ve eşanjörler bu basınca dayanıklı değildir. Ayrıca yağ uyumsuzluğu kompresörü kısa sürede arızaya götürür. R22 sistemine yalnızca R22 basınç eğrisine yakın formüle edilmiş retrofit gazları (R407C, R438A, R422D) uygulanabilir.
Retrofit mi, yeni sistem mi daha mantıklı?
Sistem 10 yaşın altında ve mekanik olarak sağlamsa retrofit ekonomik bir köprü çözümdür. 15 yaş üzeri sistemlerde veya kompresörü ömrünü doldurmuş ünitelerde yeni sistem yatırımı, %25-40 daha yüksek mevsimsel verimlilik sayesinde tipik olarak 2-4 yılda kendini amorti eder. Karar; sistem yaşı, yıllık çalışma saati ve seçilecek gazın mevzuat ufkuna göre verilmelidir.
R22'den çıkarken F-Gaz Yönetmeliği'ni neden dikkate almalıyım?
Çünkü R22'nin yerine geçen HFC grubu gazlar da Kigali Değişikliği kapsamında azaltım takvimine girmiştir. Türkiye, 29 Haziran 2022 tarihli Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik ile HFC'lere kota ve raporlama yükümlülüğü getirmiştir. Bugün yüksek GWP'li bir gaza geçmek, birkaç yıl sonra aynı tedarik sorununu yeniden yaşamak demektir; bu yüzden düşük GWP'li akışkanlar tercih edilmelidir.
Erdinç Klima R22 geçiş sürecinde nasıl destek veriyor?
20+ yıl deneyimli teknik ekibimiz önce mevcut sistemi yerinde inceler; kapasite, yaş ve kaçak geçmişine göre retrofit ve yeni sistem senaryolarını maliyet karşılaştırmasıyla raporlar. Gaz dönüşümü, yağ değişimi, sızıntı kontrolü ve yeni sistem kurulumu tek elden yürütülür. F-Gaz sızıntı kontrolü ve EKOMVET kayıt süreçlerinde de hizmet verilmektedir.
R22'den Güvenle Çıkın
20+ yıl deneyim · İstanbul merkezli, Türkiye geneli hizmet · Keşif ve ön değerlendirme ücretsiz.
Hemen Teklif Al WhatsApp ile Yazınveya arayın: 0216 344 48 19
